W ramach opieki profilaktycznej nad dziećmi i młodzieżą w wieku szkolnym realizowane są tzw. bilanse zdrowia dziecka, które obejmują:

• testy przesiewowe wykonywane przez pielęgniarki lub higienistki szkolne oraz
• profilaktyczne badania lekarskie realizowane przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).

Celem testów przesiewowych jest wstępna identyfikacja nierozpoznanych dotychczas chorób, zaburzeń lub wad oraz ocena rozwoju dziecka poprzez zastosowanie testów i innych szybkich metod badania.

Realizacja testów przesiewowych przez pielęgniarkę/higienistkę szkolną obejmuje:

• zaplanowanie harmonogramu wykonywania testów przesiewowych na początku roku szkolnego w poszczególnych rocznikach dzieci;
• poinformowanie uczniów oraz ich rodziców (opiekunów prawnych) o celu oraz istocie badań przesiewowych;
• przygotowanie gabinetu opieki profilaktycznej (właściwe oświetlenie, mikroklimat, parawan itd.) oraz niezbędnego sprzętu do przeprowadzenia badań;
• przeprowadzenie testów przesiewowych zgodnie z obowiązującymi standardami, z poszanowaniem prywatności, godności oraz prawa ucznia do zachowania tajemnicy informacji o stanie zdrowia;
• przekazanie uczniowi informacji o wyniku badania oraz wyjaśnienie, że dodatni wynik testu przesiewowego wymaga potwierdzenia w dalszej diagnostyce; udokumentowanie przeprowadzonych badań;
• przygotowanie karty profilaktycznego badania lekarskiego dla dziecka z „klasy bilansowej” , wpisanie wyników testów przesiewowych oraz przekazanie jej rodzicom wraz z informacją o konieczności przeprowadzenia badania w poradni dzieci zdrowych przez lekarza POZ;
• skierowanie do lekarza POZ uczniów z dodatnim wynikiem testu przesiewowego (dzieci z V klas szkoły podstawowej lub dzieci z „klas niebilansowych”);
• poinformowanie rodziców (opiekunów prawnych) o konieczności zwrotu karty profilaktycznego badania lekarskiego pielęgniarce lub higienistce szkolnej po wykonaniu badania przez lekarza POZ.

---

¹ Klasa bilansowa – klasa, w której realizuje się profilaktyczne badanie lekarskie zgodnie z okresami/klasami określonymi w Załączniku nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2023 poz. 1427, ze zm.).

Testy przesiewowe należy wykonywać zgodnie z wytycznymi określonymi w załączniku nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1427, z późn. zm.).

Testy przesiewowe realizowane przez pielęgniarkę/higienistkę szkolną w środowisku nauczania i wychowania

Etap edukacji	Testy przesiewowe wykonywane w celu wykrywania zaburzeń
Roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne lub I klasa szkoły podstawowej	ROZWOJU FIZYCZNEGO pomiary wysokości i masy ciała, określenie wskaźnika BMI NARZĄDU RUCHU w tym: bocznego skrzywienia kręgosłupa, zniekształceń statycznych kończyn dolnych, zaburzeń statyki ciała (wad postawy) NARZĄDU WZROKU ocena w kierunku zeza (Cover test, test Hirschberga), ostrości wzroku NARZĄDU SŁUCHU badanie orientacyjne szeptem CIŚNIENIA TĘTNICZEGO MOWY
Klasa III szkoły podstawowej	ROZWOJU FIZYCZNEGO pomiary wysokości i masy ciała, określenie wskaźnika BMI NARZĄDU RUCHU w tym: bocznego skrzywienia kręgosłupa NARZĄDU WZROKU ocena ostrości wzroku oraz widzenia barw CIŚNIENIA TĘTNICZEGO MOWY
Klasa V szkoły podstawowej	Jak w klasie III szkoły podstawowej
Klasa VII szkoły podstawowej	ROZWOJU FIZYCZNEGO pomiary wysokości i masy ciała, określenie wskaźnika BMI NARZĄDU RUCHU w tym: bocznego skrzywienia kręgosłupa, nadmiernej kifozy piersiowej NARZĄDU WZROKU ocena ostrości wzroku NARZĄDU SŁUCHU badanie orientacyjne szeptem CIŚNIENIA TĘTNICZEGO
Klasa I szkoły ponadpodstawowej	ROZWOJU FIZYCZNEGO pomiary wysokości i masy ciała, określenie wskaźnika BMI NARZĄDU RUCHU w tym: bocznego skrzywienia kręgosłupa, nadmiernej kifozy piersiowej NARZĄDU WZROKU ocena ostrości wzroku CIŚNIENIA TĘTNICZEGO
Ostatnia klasa szkoły ponadpodstawowej do ukończenia 19. roku życia	ROZWOJU FIZYCZNEGO pomiary wysokości i masy ciała, określenie wskaźnika BMI NARZĄDU WZROKU ocena ostrości wzroku CIŚNIENIA TĘTNICZEGO

* na podstawie Załącznika nr 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2023 poz. 1427, ze zm.)

Ważne informacje:

Roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne:

Testy przesiewowe wykonywane na etapie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego realizują:

• pielęgniarka lub higienistka szkolna – jeżeli dziecko uczęszcza do oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej;
• pielęgniarka POZ lub lekarza POZ – jeżeli dziecko realizuje obowiązkowe przygotowanie przedszkolne w przedszkolu, zespole wychowania przedszkolnego lub punktach przedszkolnych.

Kolejnym etapem bilansu zdrowia jest profilaktyczne badania lekarskie wykonywane przez lekarza POZ.

Przeprowadzenie bilansu zdrowia dziecka na etapie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego, a nie dopiero w I klasie szkoły pdostawowej, ma szczególne znaczenie. W jego trakcie oceniania jest dojrzałości zdrowotna dziecka do podjęcia nauki w szkole oraz dokonywania jest kwalifikacja do grupy na zajęcia wychowania fizycznego.

Od 30 kwietnia 2025 r. zakres bilansu zdrowia dzieci objętych rocznym obowiązkowym przygotowaniem przedszkolnym został rozszerzony o badanie przesiewowe w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej. Obejmuje ono wykonanie lipidogramu z próbki krwi na czczo, w tym oznaczenie:

• cholesterolu całkowitego,
• cholesterolu HDL,
• cholesterolu LDL,
• triglicerydów,
• cholesterolu nie-HDL (wartość wyliczana).²

Badanie umożliwia wczesne wykrycie u dziecka genetycznie uwarunkowanych zaburzeń gospodarki lipidowej, a w konsekwencji również identyfikację ryzyka występowania tych zaburzeń u członków jego rodziny oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego.³

Więcej informacji dotyczących badania można znaleźć pod adresem: https://ptmr.info.pl/materialy-edukacyjne/lipidogram-bilans-6-latka/

---

² – Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2025 poz. 584)

³ – https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2026/01/Komunikat-KK-bilans-6-latka-2.pdf

Sposób organizacji badania lipogramu podczas bilansu zdrowia może się różnić w zależności od organizacji pracy danej placówki podstawowej opieki zdrowotnej.

Klasa V szkoły podstawowej

Na tym etapie edukacji wykonywane są wyłącznie testy przesiewowe przez pielęgniarkę lub higienistkę szkolną.

Do lekarza POZ kierowani są jedynie uczniowie, u których testy przesiewowe wskazały na konieczność dalszej diagnostyki.

Ostatnia klasa szkoły ponadpodstawowej do ukończenia 19. roku życia

Testy przesiewowe wykonuje się:

• w IV klasie liceum ogólnokształcącego,
• w III klasie branżowej szkoły I stopnia,
• w IV lub V klasie technikum.

Jest to ostatni bilans zdrowia ucznia na etapie nauki szkolnej. Jego celem jest ocena stanu zdrowia osoby wchodzącej w dorosłość oraz przekazanie zaleceń dotyczących stylu życia oraz możliwości wyboru dalszego kształcenia.